Yerkürenin (Dünyanın) Hareketleri ve sonuçları konu özeti coğrafya

YERKÜRENİN (DÜNYANIN) HAREKETLERİ ve SONUÇLARI

1)Dünyanın  Günlük Hareketleri ve sonuçları

dünyanın (yerkürenin)günlük hareketleriDünyamızın 1 günde yaptığı harekete günlük hareket denir. Bu hareketi kendi etrafından batıdan doğruya doğru dönerek gerçekleştirir. Bu esnada tam bir turu tamamlayabilmesi 24 saat sürer. Bu dönüşün neden olduğu birçok durum vardır, şimdi bunları açıklayalım;

  • Gece ve Gündüz birbirini ardalar, yani takip eder. Dünya hiç durmadan döndüğü için, gece ve gündür birbiriniz takip eder.
  • Dünyanın şeklinin sonuçlarında bahsetmiştik, güneş ışınlarının geliş açısı farklılaşırdı. İşte günlük hareket sonucunda da gün içerisinde bu farklılaşma her yerde geçerli olur. Yani sabah saatlerinde güneşi dağların arasında görürken, öğle saatlerinde tam tepemizde görmemiz, güneş ışınlarının gün içerisinde farklı açılarla geldiğinin bir ispatıdır. İşte gün içerisinde değişen bu açılar günlük hareketin bir sonucudur.
  • Güneş ışınları farklı açılarla gelirken, açının yönüne göre gölgelerin yönü de değişmektedir. Günlük hareket sonucunda gölge yönlerimizde farklılaşırken, açının derecesine göre boyları uzar veya kısalır. Güneşin tepede olduğu saatlerde yani 12.00 civarında hiç gölgelerinize dikkat ettiniz mi, gölgeler en kısa bu saatlerde olur. Çünkü güneş ışınları en dik açılarla gelirler. Akşamüstü gölgelerinize baktığınızda öğle saatinden daha uzun olduklarını fark edersiniz. Çünkü akşamüstü daha küçük açılarla gelir.
  • Aynı gün içerisinde ceketinizi sık sık çıkardığınız ve kısa süre sonra geri giydiğiniz zamanlar olmuştur. İşte bunun nedeni, gün içerisindeki sıcaklığın değişmesidir, buna günlük hareket neden olur. Meltem rüzgarları günlük hareket sonucunda meydana gelirler. Sınavlarda karşınıza çıkabilecek bir noktaya değinelim, gün içerisinde en sıcak zaman ne zamandır? Bu soruya cevap verirken 12.00-13.00 gibi yanlış bir cevap vererek hataya düşmeyin. Isı birikimi nedeniyle gün içerisindeki en sıcak zaman akşamüstünden önceki zamandır genellikle 15.00-16.00 arasıdır.
  • Fiziksel çözünme günlük hareket sonrasında meydana gelir. Kısaca hatırlamak gerekirse, gün içerisinde sıcaklıkların değişmesine bağlı olarak genellikle kayalarda meydana gelen parçalanma ve ufalanmalardır. Gündüz çöllerde +50⁰C hava sıcaklığı yaşanırken geceleri ise -40⁰C yaşanarak oldukça soğuk olmaktadır. İşte kayalar bu hızlı değişimden dolayı büzüşüp genleşmenin etkisiyle parçalanırlar ve ufalanırlar. Çöllerde her yerin kumlarla dolu olmasının sebebi de budur.
  • Gece ve gündüzün birbirini izlemesi yerel saat farklarının ortaya çıkmasına neden olur. Doğuda yerel saat ileriyken, Batıda daha geridir.
  • Dinamik basınç kuşakları olarak adlandırılan 30⁰ ve 60⁰ enlemleri civarında hareketli bir basınç kuşağı oluşur. Kuzey yarım küre ve Güney yarım kürede etkili olur.
  • Sürekli rüzgârlar olarak tabir edilen Alizeler, Kutup ve Batı rüzgârları oluşur. Ülkemizi en çok etkileyen sürekli rüzgârlar Batı rüzgârlarıdır. Bunun sebebi ülkemizin bulunduğu konumdur.
  • Okyanus akıntılarının yönlerindeki sapmalar yine günlük hareket sonucudur.

2)Dünyanın Yıllık Hareketleri ve Sonuçları

            dünyanın yıllık hareketleri (2)Günlük hareket dünyanın kendi etrafında 24 saate tamamladığı hareket iken, yıllık hareket dünyanın güneş etrafında tamamladığı ve 365 gün 6 saat süren hareketidir. Bu nedenle yıllık hareket olarak isimlendirilir. Yıllık hareketin bazı sonuçları vardır, şimdi bunları inceleyelim;

  • Dünyanın yörüngesi elips şeklindedir. Yani tam daire değildir. Bu nedenle güneşe her zaman aynı uzaklıkta bulunmaz.
  • Güneşe farklı uzaklıklarda bulunduğu için güneşin çekim kuvvetinden aynı şiddette etkilenmez, o nedenle yörünge içindeki hızı her noktada farklıdır. Şubat ayının 2gün kısa sürmesinin nedeni de budur. Şubat ayı dünya güneşe daha yakın bir zamana denk geldiği için yörünge içerisindeki hızı artar bu nedenle 2 gün daha kısa yaşanır.
  • Yörünge içerisindeki hızı eşit olmadığı için yaşanan mevsimlerinde süreleri eşit değildir. Daha hızlı hareket ettiğinde mevsimin süresi kısalırken, daha yavaş hareket ettiği zamanlarda mevsim süresi uzar.
  • Diğer ekinokslar ayın 21inde gerçekleşirken, eylül ayında yörünge hızı yavaşlamasından dolayı 23 eylül de ekinoks gerçekleşir.

Dünyanın yörünge üzerinde hareketi sonucunda yörünge düzlemi yani ekiliptik meydana gelir. Yörünge düzlemi yani ekiliptik ile dünya arasında 66⁰ 33’’lık bir açı oluşur. Ekvatorlar yörünge düzlemi arasında 23⁰ 27′ açı farkı meydana gelir. Buna eksen eğikliği denir.

Eksen Eğikliği Ne İşe Yarar;Sonuçları

  • eksen eğikliğiGüneşin doğduğu yada battığı saatin her zaman aynı olmadığını fark etmişsinizdir. Yaz aylarında güneş 8.30-9.00 gibi batarken kış aylarında ise 16.00’a kadar düşmektedir. Ayrıca kış aylarında gündüz süresi az gece süresi uzundur. Yaz aylarında ise tam tersi durum söz konusudur. İşte bunların sebebi eksen eğikliğidir.
  • Güneşin doğuş ve batış saatleri değiştiği gibi güneş ışınlarının aynı noktaya geliş açısı da yıl içerisinde değişir. Antalya’ya yazın daha dik gelen güneş ışınları, kışın ise daha küçük açılarla gelir.
  • Kutuplarda 6 ay gündüz 6 ay gece yaşandığını duymuşsunuzdur. Aydınlanma çemberi denilen çember yıl içerisinde kutup noktası ile kutup çemberi arasında yer değiştirir. Bunun nedeni, eksen eğikliğidir.
  • Değişen hava koşulları basınç merkezlerini oluşturur. Muson rüzgârları eksen eğikliğinin sonucudur.
  • Yarım kürelerde yaşanan mevsimler farklılaşır. Türkiye’de yaz yaşanırken Avusturalya’da kış yaşanır.

admin

Yazımızda eksiğimiz olduğunu düşünüyorsanız yorum yazarak bildiriniz.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir