Küreselleşen Dünya (1990-2016)

KÜRESELLESEN DÜNYA (1990-2016) A. SSCB ‘IN DEĞİŞİM VE SONUÇLARI

1.SSCB’de Politika Değişiklikleri ve Nedenleri
Ocak 1987’de açıklik ve yeniden yapılanma programlanyla komünist iktidarın tepki çeken baskıcılığıni, demokratik bazı uygu- lamalaria halk egemenliğine yaklaştırmak için Glasnos’tu, kasım ayında ise ekonomik yapida radikal değişikliklerle ülke ekonomisini canlandırmayı, ekonomiye yeni bir dinamizm kazandirmak için Perestroika’yi açıkladi.

NOT
26 Kasım 1983’te ABD ile SSCB nükleer savaşın eşiğinden döndü. Moskova yakiınlarında bulunan Serpukhov-15 istasyonunda Rus füze erken uyarı sistemi ABD tarafindan beş adet kitalararası balistik füze gönderildiğini tespit etti. Ancak bu uyarinin hata olduğunu anlayan Stanislav Petrov adındaki komutan herhangi bir girişimde bulunmadı, İlerleyen saatlerde bu olayın güneş ışığı yansımasından kaynaklandığı anlaşıldı.Petrov dünyayı olası bir nükleer savaşin eşiğinden döndürdü- ğü için 2004 yilinda kendisine “Dinya Vatandaşi” ödülü verildi.

2 SSCB’nin Dağılması
Gorbaçov, SSCB içindeki Letonya, Estonya ve Litvanya da bap layan bağımsizlik hareketlerine çozüm bulmak için Aralık 1990 Egemen Devletler Birliği Antlaşması fikrini ortaya atti Buna gore SSCB’ye bağli cumhuriyetlerdeki bağimsizlik ilanlanna karşı Gor baçov un gerekli tedbirleri almadığını düşünen ve bu antlaşmaya aralarinda bulunduğu bir grup, 18 Ağustos 1991 günü Gorbaçov’a karşı bir darbe yaptı. karşı olan ordu içindeki bazı komutanlar, bakanlar ve KGB liderinin Ortaya çıkan bu karişıkliklardan yararlanan SSCB’ye bağli cumhuriyetlerin tamamina yakını bağimsızliklarini ilan etti ve SSCB yıkıldı. Devlet Başkanlığı göre- vine bir süre daha devam eden Gorbaçov, 25 Aralık 1991’de bu görevinden de istifa etti ve yerine Boris Yeltsin geçti.

3. SSCB’nin Dağılmasınin Doğu Avrupa’ya Etkileri
ABD ile SSCB arasında var olan “Dehşet Dengesi” sona erdi. Bu devletlerden Çekoslovakya hiçbir çatışma olmadan “Kadife Dev- rim” adi verilen bir gelişmeyle Çek Cumhuriyeti ve Slovakya olarak ikiye ayrıldı.
4. SSCB’nin Dağılmasının Dünya Güçler Dengesi Üzerine Etkileri 1996’da Çin, Rusya, Kazakistan, Kirgizistan ve Tacikistan’ın Şanghay Beşlisi” adi ile kurdukları iş birliği yapilanmasi 2001’de Özbekistan’in da katılımıyla Şanghay Beşlisi Şanghay iş Birliği Orgütü” adını aldi.

B. TÜRK CUMHURİYETLERİ BAĞIMSIZ OLUYOR
1) Azerbaycan
Azerbaycan 1918’de Mehmet Emin Resulzade önderliğinde bağimsizlığıni ilan etmelerine rağmen kisa bir süre sonra SSCB yö- netimine girmiştir. Ebulfeyz Elçibey’in önderliğjinde “Halk Cephesi adıyla bir teşkilat kuruldu. SSCB’nin dağılmasından sonra 1991’de yeniden bağımsızliğini ilan eden Azerbaycan’ı ilk tanıyan ülke Tür- kiye oldu. 1993’te Cumhurbaşkanı olan Haydar Aliyevin “Biz bir millet, iki devletiz.” sözleri Türk-Azeri ilişkilerine egemen olmuştur Mehmet Emin Resulzade, Bahtiyar Vahapzade gibi birçok ünlu şair ve yazar yetişmiştir

● Dağlik Karabağ Sorunu 1985’ten sonra SSCB’deki iç gelişmelerinden faydalanan Er menistan, Karabağ’ı kendisine bağlamak istemiştir. Azerilerden silahlar toplanırken Ermenistan Meclisi bu kararnameyi kendi top- raklarında uygulamamıştır. Azerilerin tamamen silahsız kalmasi üzerine Karabağ, Ermenistan tarafindan işgal edildi. Hocali başta olmak üzere birçok kentte çok sayida sivil öldürülmüş veya goçe zorlanmiştin

2. Kazakistan
Gorbaçov tarafından Kazakistan’ın başına getirilen Nursultan Nazarbayev, SSCB’nin dağılmasından sonra 1991’de bağimsızli- ğını ilan etti. Kazakistan’i taniyan ilk devlet Türkiye oldu. Kaza- kistan, 1991’de Semey Nükleer Deneme Alanı’nı kapatarak dünya tarihinde ilk defa gönüllü olarak kendi nükleer silah deposundarn vazgeçen ülke olmuştur

3. Kirgizistan
1990 sonbaharinda yapilan seçimlerde Askar Akayev cumhurbaşkanı seçildi. Şubat 1991’de başkent Frunze’nin adı Bişkek (dev öncesi adıi) olarak değiştirildi. SSCB’nin dağilması üzerine 31 Ağustos 1991’de bağimsızlığını ilan etti. Türkiye, Kirgızistan’ı bağımsızlığını taniyan ilk ülkedir. Kirgızistan’in yetiştirdiği ve bütün dunyada tanınan önemli bir yazar olan Cengiz Aytmatov’un romanları ülkemizde de büyůk ilgi görmektedir.

NOT
Kırgızistan’da 2005 senesinde başlayan “Lale Devrimi sonucunda As- kar Akayev gorevini bırakmak zorunda kalmiştur. 2011 ynlından itibarern ise Kirgizistan’daki Cumhurbaşkanliğı görevini Almazbek Atambayev yurutmektedir

4. Özbekistan
SSCB’nin dağilması üzerine, 31 Ağustos 1991’de Ozbekistan bağımsızlığını ilan etti ve İslam Kerimov , Cumhurbaşkani seçildi .
5. Türkmenistan 1985’te ise Türkmenistan Komünist Partisi Başkanliğina Saparmurad Niyazov getirildi. Türkmenler arasındaki kabileciliği ortadan kaldırip birliği sağlayan Niyazov, Türkmen dilinin resmi dil olmasını sağladı. Türkmenistan 1991’de bağımsizlığını ilan etti. Türkmenistan’in bağimsızliğını taniyan ilk ülke ise Türkiye oldu.

NOT
Saparmurad Niyazovun 2006 yılında vefat etmesinden sonra yapilan Cumhurbaşkanluği seçimlerini Gurbangulı Berdimuhammedov kazan- miştir ve 2017 yli itibariyle de bu görevini sürdurmektedir

Bağimsiz Devletler Topluluğu (BDT)
Bağimsız Devletler Topluluğu (BDT), SSCB’nin dağılmasının ardindan 21 Aralık 1991’de “Almatı Zirvesi sonucu Azerbaycan, Ermenistan, Belarus, Kazakistan, Moldova, Kırgızistan, Rusya, Tacikistan, Türkmenistan, Ozbekistan, Ukrayna’nin katilimi ile kurulmuştur. Daha sonra ise Aralik 1993’te Gürcistan katılmıştır Ancak Gürcistan, 2008 Güney Osetya Savaşı sonrasında Meclis kararı ile 15 Ağustos 2008’de BDT’den ayrılmıştır. TİKA ( Türk iş Birliği ve Kalkınma idaresi Baskanlığı )
TİKA , 24 Ocak 1992’de başta Türk dilinin konuşulduğu ül- keler ve Türkiye’ye komşu ülkeler olmak üzere; gelişmekte olan ülkelerin kalkınmalarına yardimci olmak, bu ülkelerle ekonomik teknik, sosyo-kültürel ve eğitim alanlarında iş birliğini geliştirmek, ül- kelerin kalkınma ihtiyaç ve hedeflerini, yapilabilecek iş birliği ve yar- dim konularıni belirlemek, gerekli program ve projeleri hazırlamaktadır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir