İklim Elemanı Sıcaklık Konu Özeti Coğrafya

İklim Elemanı Sıcaklık

İklimlerin oluşmasında ve şekillenmesinde sıcaklık en temel faktördür. Sıcaklık değişimleri sonucunda farklı iklimler meydana gelmiştir ve kendine has özelliklere sahip olmuşlardır. Bu konuda bir örnek vermek gerekirse, Akdeniz iklimi sıcaklıkların 0⁰C’nin altına düşmediği bir iklimdir. Antalya bölgesi bu nedenle seracılık faaliyetlerinde bulunur ve yaz sezonu erken açılır.
Isınmamızın temel kaynağı Güneştir. Güneşten gelen ışınlar ile ısınıyoruz ve bu ışınların geliş açısı oldukça önemlidir. Dike yakın bir açıyla geldiklerinde daha çok ısınırken, daha eğik bir açıyla geldiğinde daha az ısınırız.sıcaklığın dağılışını etkileyen faktörler konu anlatımı
Yeryüzünde Sıcaklık Dağılışını Etkileyen Faktörler:
1) Güneş ışınlarının geliş açısı:
Güneş ışınlarının dik veya dike yakın açıyla geldikleri zamanlarda daha fazla ısınırız. Ülkemizde bu durum yaz aylarında yaşanır. Işınların dike yakın açılarla gelmesi sonucunda yaz mevsimi yaşarız ve hava sıcakları en yüksek seviyeye çıkar. Kış aylarında ise ışınların açısı küçülür ve daha eğik açıyla gelirler. Bu nedenle en düşün sıcak değerleri kış mevsiminde yaşanır.
a) Yer Kürenin Şekli:Güneş ışınlarının geliş açısındaki farklılaşmanın sebebi, dünyanın şeklidir. Farklı enlem derecelerine farklı açılarla gelen ışınlar sıcaklıklarda da farklılaşmaya yol açmaktadır. Her zaman dik veya dike yakın açılarla ışınlar Ekvatoral bölgeye uğrarlar ve bu nedenle bu bölgede sıcaklık oldukça yüksektir. Ekvatordan kutuplara doğru güneş ışınlarının geliş açısı küçülür ve sıcaklık miktarı azalır. Bu duruma enlem etkisi adı verilir.

b) Dünyanın Eksek Eğikliği ve Yıllık Hareketi:Eksen eğikliği sıcaklık konusunda en belirleyici etkenlerin başında gelmektedir. Eksen eğikliğinden dolayı yıl içerisinde güneş ışınlarının geliş açısında farklılaşma meydana gelir. Böylece mevsim kuşakları oluşur.
Yıllık hareket, Dünyanın güneş etrafındaki dönme hareketidir. Bu hareket sonucunda dünya güneşe en yakın ocak ayında, en uzak temmuz ayında bulunur. Fakat eksen eğikliği nedeniyle bizler, dünyanın güneşe en yakın olduğu ocak ayında kış mevsimini yaşarken, dünyanın güneşe en uzak olduğu temmuz ayında yaz mevsimini yaşamaktayız.
c) Dünyanın Günlük Hareketi:Dünyanın gün içerisinde kendi ekseni etrafında yaptığı harekettir. Bu hareket sonucunda gün içerisinde güneş ışınlarının geliş açısında farklılıklar olur ve ısınma miktarı da buna göre değişim gösterir. Örneğin, sabah 9’da ısınma miktarı az iken, öğe 13’te ısınma miktarımız daha fazladır. Bu gün içerisinde güneş ışınlarının geliş açısının farklılaşması sonucundadır.
Ayıca sınavlarda karşınıza soru olarak gelmesi muhtemel bir duruma değinmekte fayda görüyoruz, gün içerisinde en sıcak olan saatler öğle 12.00 – 13.00 civarı değildir. En sıcak olan saatler 15.30 – 16.00 civarıdır. Bunun sebebi, gün içerisindeki tüm ısısın o saatlerde birikiyor olmasıdır.
d)Bakı ve Eğim:Bakı, bir yerin güneşe olan konumudur. Yani bir dağın güney yamacına güneş ışınları gelirken, kuzey yamacına gelmeye bilir. Bu nedenle güney yamaçta ürünler erken yetişirken, kuzey yamaçta daha geç yetişir. Sebebi, güneş ışınlarının geliş açısından dolayı ısınmanın farklılaşmasıdır. Buna “bakı etkisi” denir.
2)Güneşlenme Süresi:
Güneşlenme süresi, bir yerin güneş ışınları aldığı süreyi göstermektedir. Diğer bir deyişle, bir yerin Bulutsuzluk süresidir. Yani Akdeniz bölgesinde güneşlenme süresi fazla olduğundan denize girenlerin sayısı da fazladır. Karadeniz’de ise güneşlenme süresi az olduğundan denize girenlerin sayısı da azdır. Bunun temel sebebi Akdeniz’de bulutların az olması ve havanın açık olmasıyken, Karadeniz’de sürekli bulutların bulunması ve havanın kapalı olmasıdır.
3)Yükselti:
Sıcaklık ile yükselti arasında ters ilişki bulunmaktadır. Yükselti arttıkça sıcaklık azalır, yükselti azaldıkça sıcaklık artar diyebiliriz. Bir dağı incelediğinizde üst kısmında karlar bulunurken, alt kısımda kar bulunmadığını görebilirsiniz. Bunun sebebi yükseltiden dolayı üst kısımda sıcaklık azdır ve kar oluşumu için uygun ortam mevcuttur. Alçak kısımlarda ise sıcaklık daha fazladır ve kar oluşumu için uygun ortam bulunmamaktadır.
Yaz aylarında insanlar sıcaktan kurtulmak için “yayla” denilen yüksek kesimlere çıkarlar. Bunun sebebi de yükseldikçe sıcaklığın azalmasıdır.
4)Kara ve Denizlerin Dağılışı:
Kara ve denizlerin dağılışı sıcaklığa etki eden bir diğer unsurdur. Karalar çabuk ısınıp çabuk soğurken, denizler geç ısınıp geç soğur. Yazın başlangıcında hava ısınmışken denizin soğuk olmasının nedeni de budur.
Deniz kenarında olmasına rağmen sıcaklık oldukça bunaltıcı olarak yaşanabilir. Bunun sebebi de yukarıda açıklanan durumdur. Deniz geç ısındıktan sonra, geç soğur. Hava soğumaya başlasa bile deniz ondan daha sıcak olduğundan bölgeyi bunaltıcı etki altında bırakabilir.
5)Nem:
Sınavlarda karşınıza gelebilecek bir unsur ile devam edelim. Nem havanın içerisinde bulunan su buharıdır. Nemin arttığı bir bölgede sıcaklık dengeli bir şekilde dağılır. Çünkü nem sıcaklığı tutar ve dağıtır. Nemin olmadığı yerlerde ise sıcaklığı dağıtacak bir unsurda yoktur. O nedenle dünyanın en sıcak bölgesi en dik açı ile güneş ışınlarını karşılayan ekvator değildir. Çünkü ekvatorda yüksek nem bulunur ve sıcaklık dağılmıştır. Dünyanın en sıcak bölgesi çöllerin bulunduğu dönencelerdir. Dikkat ederseniz çölde herhangi bir su bulunmadığından havanın içerisindeki su buharı miktarı da oldukça azdır. Böyle olunca sıcaklık dağılmayacak ve birikmeye devam edecektir.
6) Okyanus Akıntıları:
Okyanus akıntıları, okyanus içerisindeki suyun doğal bir kanal ile yer değiştirmesidir. Bu suyun sıcak veya soğuk etki yaratması geldi bölgenin özellikleri ile alakalıdır. Eğer ekvatordan kutuplara doğru bir akıntı varsa, bu akıntı uğradığı yerlere sıcaklık artırıcı bir etki yapacaktır.
Kutuplardan, ekvatora doğru bir akındı varsa, sıcaklık azaltıcı bir ekti yapacaktır. Bu akıntılar uğradıkları kara kenarlarının iklimine oldukça etki ederler. Örnek vermek gerekirse, soğuk bir iklim kuşağında bulunan İngiltere, yakınlarından geçen sıcak su akıntısı nedeniyle daha yumuşak ve ılıman bir iklim yaşamaktadır.
7)Rüzgârlar:
Rüzgârlar geldikleri bölgenin özelliklerini taşırlar ve ona göre etkide bulunurlar. Sıcak bölgeden gelen rüzgârlar sıcaklığı artırıcı etkide bulunurken, soğuk bölgeden rüzgarlar sıcaklığı azaltıcı etkide bulunmaktadır.
8)Bitki Örtüsü:
Bitki örtüsü toprağın üzerini bir çarşaf gibi örten bitkilerden oluşan katmanın adıdır. Güneş ışınlarının direkt yer yüzüne temasını önlerler ve aşırı ısınmaya engel olurlar. Kışın ise soğuk hava kütlesinin yer ile temasına engel olarak aşırı soğumaya engel olmaktadırlar. Bu durum göz önüne alındığında aşırı ısınma ve aşırı soğumaya engel olmaktadır.
Çölleri düşündüğümüzde aşırı soğuma ve aşırı ısınmaya engel olacak bir bitki örtüsü bulunmamaktadır ve o nedenle güneş ışınları direkt yeryüzü ile temas etmektedir.
Dünya’da Sıcaklığın Coğrafi Dağılışı:
sicaklik-dagilisiSıcaklığın dünya üzerinde nasıl bir dağılıma sahip olduğunu öğrenebilmemiz için bizlere yardımcı olacak olan “izoterm haritalarına” ihtiyacımız olacaktır. İzoterm haritaları eş yükselti eğrileri denilen, iç içe geçmiş eğrilerden oluşur. Bu eğriler üzerindeki her nokta aynıdır. Yani A eğrisi üzerinde bulunan tüm noktaların sıcaklık değerleri aynıyken, B noktasında bulunan eğri üzerindeki tüm noktalarında sıcaklık değerleri aynı olacaktır.
İndirgenmiş izoterm haritaları denilen bir harita çeşidi vardır. Bu haritalarda dünyanın her noktası deniz seviyesinde kabul edilir ve sıcaklık ölçümleri bu kritere göre gerçekleştirilir.
Yıllık Ortalama Sıcaklık Dağılışı:
dünyada sıcaklığın dağılışıYıl içerisinde değişen sıcaklıkların ortalamasının hesaplanması ile ölçülmektedir. Sıcaklıklar genel olarak aynı enlem üzerinde benzer etkilerde bulunurlar. Bu nedenle çizilen yıllık ortalama sıcaklık dağılışı grafiklerinde hemen hemen yakın enlem üzerinde aynı sıcaklık değerlerinin olduğunu görebilirsiniz.

admin

Yazımızda eksiğimiz olduğunu düşünüyorsanız yorum yazarak bildiriniz.

Bu yazıya toplam 2 tane yorum yapılmış.

  1. eray dedi ki:

    güzel ama ben anamıyor bunları ben çalışmak nedir bilemiyor bana yardım edi lütfen ben çalışıp teşekkür olabiisi e e takdir almak istiyorum

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir