Haritalar konu özeti coğrafya

A)HARİTALAR
Arkadaşlar iyi bir araştırmacı olarak size şunu söyleyebilirim ki sözel dersler arasında sizi en çok zorlayacak konulardan birisi haritalar konusudur.Tabi işin işine matematiksel işlemler girdiği için sorunumuz büyüyor umarım sizin için hazırladığım bu özet işinize yarar faydalı olur.Dr. Snow hastalıktan ölenlerin haritasını çıkarınca sorunun kaynağı olan suya ulaşmıştır.
Bİlgİlerİn Harİtalara Aktarılmasında Kullanılan Yöntemler
Yeryüzüne ait unsurlar nokta, çizgi ve alanlar kullanılarak haritalara aktarılır. nüfus yoğunluğunun gösterilmesinde hem nokta yöntemi, hem de alan yöntemi kullanılabilir.
1)HARİTALARDA YER ŞEKİLLERİNİ GÖSTERME YÖNTEMLERİ
Harita çizimi yapılırken de haritanın kullanış amacına en uygun yöntem seçilir.
a) İzohips (et Yukselti edrisi) Yontemi
Deniz seviyesine göre aynı yükseltide bulunan noktaların birleştirilmesi ile oluşan eğrilerin kullanıldığı yöntemdir.Eğrilerin sıklığı ve seyrekliği bize araştırması yapılan bölgenin yer şekilleri hakkında bilgiler vermektedir.
izohips
Şekilde görüldüğü gibi çizgiler sık ve seyrek olan yerlerde farklı özellikler bulumaktadır.
izobat (eş derinlik): Deniz seviyesine göre aynı derinlikteki noktaların birleştirilmesi ile oluşturulan eğrilere denir.Kullanılan yöntemler arasında en çok kullanılan yöntemimiz tercih edilen yöntem izzohips yöntemidir.

b) Kabartma Yontemi

kabartma harita

Bu yöntemle hazırlanmış haritada yer şekilleri kabarık olarak gösterilmişlerdir.Bu kabartma yöntemi yöntemler arasında gerçeğine en yakın olan yöntemimizdir.Ama tabi kullanılmamasının sebebleride vardır.En önemli sebeb yapımının zor olması ve taşınmasının zor olmasıdır.

c) renklendirme Yontemi

haritalarda renklendirme yöntemi
d) Tarama Yontemi
haritalarda tarama yöntemi

Bu yöntemde ise sık kalın kısa çizgiler eğimli yerleri seyrek uzun ince çizgiler ise eğimin az olduğu yerleri ifade etmektedir.Boş yerler genelde boş bırakılır.çizgilerin uzanış yönü eğim yönünü göstermektedir.

e) Gölgelendirme Yöntemi

Haritalar, bir köşesinden 45olik eğimli bir ışıkla aydınlatıldığı kabul edilerek çizilir. Harita aydınlatıldığında ışık alan yerler açık, ışık almayan yerler ise koyu gösterilir. Bu yöntemde yükselti basamakları bulunmadığından, yükseltileri tespit etmek ve profil çıkarmak olanaksızdır.Bu nedenle gölgelendirme yöntemi modern haritacılıkta yardımcı bir yöntem olarak kullanılır.

Kullanım Amaçlarına Göre Haritalar

kullanım amaçlarına göre haritalar

2)PROJEKSİYON TİPLERİ
Bildiğimiz gibi dünyanın kendine has bir şekli vardır ve bu şekli haritaya aktarırken farklı yöntemler uygulanır bu yöntemlere projeksiyon (iz düşüm) denmektedir.Şimdi projeksiyon yöntemlerini inceleyelim.

a)Konik projeksiyon (Alan Koruyan)

9.SINIF-KONİK-PROJEKSİYON-NEDİR

b)Düzlem Projeksiyon

9.SINIF-DÜZLEM-PROJEKSİYON-NEDİR

c)Silindirik Projeksiyon(Açı Koruyan)

9.SINIF-SİLİNDİRİK-PROJEKSİYON
Codrafi Bilgi sistemi (CBs) nedir?
Coğrafi Bilgi Sistemi, yeryüzündeki fiziki ve beşerî unsurlara ait verilerin toplanması, depolanması ve analiz edilmesidir.
CBs ne gibi Kolaylıklar sadlar?
CBS ile toplanan veriler sürekli güncellenebilmektedir. Sistemin temel amacı olan farklı verilerin aynı tabanda birleştirilmesi ile oluşan görsel verilere kullanıcılar kolaylıkla ulaşabilirler. uzaktan algylama teknolojisi Uzaktan algılama, görüntülerin uydular, uçaklar veya gökyüzündeki çeşitli araçlarla elde edilmesidir.

3)HARİTALARLA YOLCULUK
Harita çiziminde dikkat edilmesi gereken 3 şart vardır bu şartlar gerçekleşmezse harita olarak kabul edilmemektedir.
a)Ölçek
b)Kuşbakışı
c)Düzleme aktarılması
Harita Çiziminde Dikkat Edilecek Hususlar
· İlk olarak haritanın  kullanım amacı belirlenmeli ve amaca uygun konu başlığı konulmalı
· Küçültme oranı (ölçek) belirlenmeli.
· Enlem ve boylam gösterilmeli.
· Eğer alan küçük  ise yön işareti konulmalıdır.
· Lejant belirtilmeli
· Lejant: Haritalarda kullanılan işaret  ve renklerin ifade edildiği tablodur.Çizim yöntemi belirlenmeli
Kısaca ölçek konusuna değinelim diyeceğim ama öyle şansımız yok tabiki biraz dikkatinizi vermeniz gerekiyor artık 🙂

Haritalarda Uzunluk ve Alan Hesaplamaları
Ölçek nedir : Ölçek haritadaki küçültme oranıdır.Bir alanın haritaya aktarılırken ne kadar küçültüldüğünü ifade etmektedir.2 tür ölçekvardır çizgi ölçek ve kesir olmak üzere.
1)Kesir ölçek ve hesaplamaları: Küçültmenin, 1: 8.000, 1/400.000 gibi kesirlerle ifade edildiği ölçek türüdür.(rakamlar değişebilir).Kesir ölçekte pay sürekli 1 kalırken payda değişebilir paydadaki rakam ne kadar küçültme yapıldığını gösterir.Biraz daha açıklamaya çalışırsak 1:200000 ölçeğini ele alalım Bu haritada 1cmlik alan gerçekte 20000 cm geliyor demektir.

İlk yöntemimizde kesir ölçeği kullanacağız.
Örnek Soru: 1:400000 ölçekli haritada 2 cm olarak ölçülen alan gerçekte kaç km dir.
Çözüm:Bu sorularda her zaman kullanabileceğimiz formülü bilelim önce
Gerçek Uzaklık (GU)= Harita Uzunluğu x Ölçeğin Paydası
GU:2cmx400000cm
GU:8000000cm
GU:80km(soruda bizden km istediği için 5 sıfır atarak cm yi km ye çevirdik.

Kesir ölçek çözümlü 5 soru örneği için TIKLAYINIZ

2)Çizgi ölçek:Haritanın küçültme oranının bir çizgi üzerinde gösterilmesidir.

çizgi ölçek

çizgi ölçekz

Yukarıdaki çizgi ölçeğin boyu 5 cm dir. Kesir ölçek değeri nedir?
Cevap: 5 çentik olduğundan her çentik 1 cm dir. Bu sebeple

çizgi ölçek23

Çizgi ölçek 5 tane soru çözümü için TIKLAYINIZ

Çizgi ölçek kesir ölçeğe nasıl çevrilir öğrenmek için TIKLAYINIZ

Kesir ölçeğin nasıl çizgi ölçeğe dönüştüğünü öğrenmek için TIKLAYINIZ

Alan Hesaplamaları

Kare biçimindeki bir alan 1: 200.000 oranında küçültülerek gösterilmiştir.Bu alanın gerçekte ne kadar olduğunu bulmak için haritadaki alanı, ölçeğin paydasının karesi ile çarparız.
Gerçek Alan = Harita Alanı x Ölçeğin Paydasının Karesi
GA = 16 x (200.000)2
GA = 16 x 40.000.000.000
GA = 640.000.000.000 (Soruda birim alan km2 olarak istendiği için cm2
olarak elde edilen sonuçtan 10 sıfır atılarak sonuç km2ye çevrilir.)
GA = 64 km2

haritada alan formülü

Örnek Soru:

haritada alan örneği

Haritalarda Ölçek Değişince hangi Özellikler Değişir

Ölçekleri paydasına göre küçük ve büyük ölçek olarak ayırabiliriz.Ölçekte payda değiştikçe haritanın özellikleride değişir görselde inceleyelim.

ölçek değiştikçe değişen özellikler

Haritalarda kullanımı kolaylaştırmak amacıyla yön oku kullanılır.Haritalarda dağılışı gösterilen olayların tamamının yazı ile ifade edilmesi oldukça güçtür. Bu amaçla haritadaki bilgiler bazı sembollerle gösterilir. Sembollerin yer aldığı bu bölüme harita anahtarı (lejant) adı verilir.
Aşağıda, haritalarda kullanılan sembollerin bir kısmı verilmiştir.

4) PARALEL VE MERİDYENLER
Dünya üzerinde hayali olarak çizilen çizgiler vardır bunları paralel ve meridyen olarak inceleyeceğiz.
Paraleller
Ekvator’dan kutuplara doğru birer derecelik açı aralıklarıyla çizildiği varsayılan çemberlere paralel,  yerküre üzerindeki herhangi bir noktadan ekvator düzleminin merkezine doğru çizilen doğru ile ekvator düzlemi arasındaki açıya ise enlem denir.
Paralellerin Özellikleri:
ã En büyük paralel dairesi Ekvator’dur.
ã Ekvator’dan kutuplara gidildikçe çapları ve çevreleri kısalır; enlem dereceleri büyür.
ã Bir derece aralıklarla çizilen ardışık iki paralel arası uzaklık 111 km’dir.
ã 90° paralelleri birer nokta halindedir.
ã Bazı paralellerin özel isimleri vardır.
ã Paraleller 90 tane Kuzey ve 90 tane Güney
ã Yarım Küre’ de olmak üzere toplam 180 tanedir.
Enlemin Etkileri:
Enlem; iklimi, güneş ışınlarının düşme açısını, sıcaklık dağılışını, denizlerin tuzluluk oranını, gece ile gündüz arasındaki zaman farkını, kalıcı kar sınırı yükseltisini, yerleşme ve tarım faaliyetlerinin sınırını, bitki örtüsü çeşitliliğini, toprak çeşidini, akarsu rejimlerini, tarım ürünleri çeşitliliğini, yerleşme biçimini, hayvanların dağılışını vb. özellikleri etkiler
Meridyenler
Kutup noktalarını birleştiren ve paralelleri dik kestiği varsayılan yarım çemberlere meridyen , herhangi
bir meridyen düzlemi Başlangıç Meridyeni düzlemi arasındaki açıya ise boylam denir.
Meridyenlerin Özellikleri:
ã Başlangıç meridyeni, Londra’nın Greenwich kasabasından geçer.
ã Bütün meridyenlerin uzunlukları eşittir.
ã Aralarındaki mesafe yalnızca Ekvator’da 111 km olup kutuplara gidildikçe azalır.
ã Bir derece aralıklarla çizilen ardışık iki meridyen yayı arasındaki mesafe aynı paralel üzerinde eşittir.
ã Aralarında 4 dakikalık zaman farkı vardır.
ã 180’i Batı, 180’i Doğu Yarım Küre’de olmak üzere toplam 360 meridyen vardır.
ã Aynı meridyen üzerinde bulunan tüm noktaların yerel saatleri aynıdır.
Aynı boylam üzerindeki noktalarda;
Yerel saat , saat dilimleri, Başlangıç Meridyeni ile aralarındaki zaman farkı, güneşin en tepe noktasına geldiği an, ekinoks tarihlerinde Güneş’in doğuş ve batış saatleri aynıdır.Ancak Başlangıç Meridyeni ile olan mesafe ile ekinoks tarihleri dışında güneşin doğuş ve batışsaatleri farklıdır.
Yerel Saat
Güneş, herhangi bir yerde tam tepe noktaya geldiğinde saat 12.00 olarak kabul edilir. Buna göre hesaplanan saate yerel saat denir. O hâlde her noktanın kendine has bir saati vardır.
Yerel Saat Hesaplamaları
Yerel saat şöyle belirlenir; Bir merkezde güneş yükselebileceği en yüksek noktaya ulaştığı an oranın yerel saati 12.00dir. Başka bir ifade ile yatay düzleme dikilen çubuğun gölgesinin en kısa olduğu anda saat 12.00dir. Dünya Batıdan Doğuya doğru döndüğü için yerel saat Doğuda daima ileridir. Batıda ise geridir. Yani Doğuda her zaman güneş erken doğar ve erken batar.
YEREL SAAT SORULARINDA KURALLAR
Z Doğunun yerel saati daima ileridir.
Z Batının yerel saati geridir.
Z Doğuda her zaman güneş batıya göre erken doğar ve erken batar.
YEREL SAAT SORULARINDA KURALLAR
Z İki meridyen arası zaman farkı 4 dakikadır.
Z İki meridyen arası mesafe sadece Ekvator üzerinde 111 km dir. Diğer enlemlerde kaç km olduğunu bilmemize gerek yoktur.
Ortak Saat (Ulusal-Milli saat)
Yerel saat sosyal ve ekonomik alanda karışıklıklara neden olduğu için ortak saat kullanılır. Herhangi bir meridyenin yerel saati esas alınıp tüm ülke için geçerli hale getirilmesine ortak saat denir.
Uluslararası Saat Dilimleri
İletişim hizmetlerinin gelişmesi ile beraber uluslararası ilişkilerin sağlıklı yürütülebilmesi için uluslararası saat dilimleri belirlenmiştir. Bunun için başlangıç meridyeninin 7º 30ı batısı ve 7º 30ı doğusu 0. saat dilimi olarak kabul edilmiştir. 7º 30ı doğu meridyeninden 15’er meridyen doğuya doğru gidildikçe bir sonraki ortak saat dilimine geçilmiş olur. Yani 7º 30’ doğu meridyeni ile 22º 30ı doğu meridyenleri arası 1. saat dilimini oluştururken, 22º 30ı doğu ile 37º 30ı doğu meridyenleri arası 2. saat dilimini oluşturur. Bu şekilde her 15 meridyen bir saat dilimi kabul edilip sürekli doğuya doğru devam edildiğinde 22º 30ı batı ile 7º 30ı batı meridyenleri arasında 23. saat dilimine ulaşılmış olur. 0. saat dilimi,24. saat dilimidir.

admin

Yazımızda eksiğimiz olduğunu düşünüyorsanız yorum yazarak bildiriniz.

Bu yazıya toplam 2 tane yorum yapılmış.

  1. Serdar Bağcı dedi ki:

    Hocam haritalar dersi özetiiçin gerçekten çok teşekkürler, sınavlarda bize çok kolaylık oluyor.

  1. Kasım 28, 2015

    […] A)HARİTALAR -Haritalarda Yer Şekillerini Gösterme Yöntemleri -Projeksiyon Tipleri -Haritalarla Yolculuk […]

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir