Geldikleri gibi giderler konu özeti 8. sınıf inkılap

GELDİKLERİ GİBİ GİDERLER

BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞININ SONA ERMESİ: Osmanlı Devleti Birinci Dünya Savaşı uzayınca asker ve malzeme yetersizliği yüzünden zor durumda kaldı. Bulgaristan’ın savaştan çekilmesiyle Osmanlı’nın Avusturya ve Almanya ile bağlantısı kesildi. Böyle bir ortamda ülkeyi savaşa sokan İttihat ve Terakki Partisi hükümetten çekildi. Yeni kurulan hükümet ateşkes istemek zorunda kaldı.

MONDROS ATEŞKES ANTLAŞMASI VE MADDE YORUMLARI:

Mondros Ateşkes Antlaşması itilaf devletlerinin kendi aralarında daha önceden yaptıkları gizli antlaşmalara dayanıyordu. Toplam 25 maddeden oluşan antlaşmanın önemli maddeleri şunlardır:

MONDROS ATEŞKES ANTLAŞMASI

(30 EKİM 1918)

MADDE YORUM
Çanakkale ve İstanbul boğazları açılacak ve bu yerdeki istihkâmlar4, İtilaf Devletleri tarafından işgal edilecektir. (1. Madde) *İstanbul ve Anadolu arasındaki bağlantı kesilmiştir.*İstanbul’un güvenliği tehlikeye girmiştir.
Sınırların korunması ve iç güvenliğin sağlanması için bırakılacak bir miktar kuvvet dışında Osmanlı ordusu derhal terhis5 edilecektir. (5. Madde) *Osmanlının savunma gücü ortadan kaldırılmıştır.*İtilaf Devletleri, Anadolu’yu işgal etmelerini engelleyecek güçleri ortadan kaldırmayı amaçlamışlardır.
4.İtilaf devletleri,güvenliklerini tehdit edecek bir durumda,istedikleri herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecekler. (7. madde) *Antlaşmanın en ağır maddesidir. İtilaf Devletleri Anadolu’da istedikleri yerleri işgal edebilmek için hukuki bir dayanak elde etmişlerdir.*Anadolu’nun tamamı işgal tehdidi altını girmişlerdir.
İtilaf devletleri, Osmanlı demiryollarından istifade edecek ve Osmanlı ticaret gemileri İtilaf Devletlerinin hizmetinde bulundurulacaktır. (8. Madde) *İtilaf Devletleri Osmanlı Devletinin ulaşım ve ekonomik imkânlarını kendi çıkarları doğrultusunda kullanmak istemişlerdir.
Toros tünelleri İtilaf devletleri tarafından işgal edilecektir. (10. Madde) *İtilaf devletleri önemli geçit yerlerini kontrol ederek Osmanlı ülkesindeki ulaşımı denetim altına almak istemişlerdir.
Hükümet haberleşmesi dışında telsiz, telgraf ve kabloların denetimi İtilaf Devletlerinin denetimine geçecektir. (12. Madde) *İtilaf devletleri ulaşım ve haberleşme hatlarını kontrol ederek işgallerin diğer bölgelerde duyulmasını ve Türk halkının organize olarak işgaller karşı koymasını engellemek istemişlerdir.
Doğudaki Altı vilayette (Erzurum, Van, Diyarbakır, Elazığ, Sivas, Bitlis) bir karışıklık çıkması halinde, İtilaf devletleri,bu vilayetlerden herhangi bir kısmını işgal edebilecekler. (24. madde) *Bu madde ile Doğu Anadolu’da bir Ermeni Devleti kurulması amaçlanmıştır.

 

İtilaf Devletleri ateşkes hükümlerini her türlü yoruma açık şekilde hazırlamışlardı. Böylece istedikleri gibi uygulayacaklardı.

 

MONDROS’UN ÖNEMİ:

Osmanlı Devletinin başkenti İstanbul, 13 Kasım 1918’de İtilaf Devletleri savaş gemilerinden oluşan bir filo ile fiilen işgal edildi.

Türk tarihinde imzalanmış en ağır şartlara sahip antlaşma Mondros’tur.

Bu antlaşma ile Osmanlı devleti fiilen tarihe karışmıştır.

En ağır maddeleri şunlardı:

  1. MADDE: İtilaf devletleri, güvenliklerini tehdit edecek bir durumda,istedikleri herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecekler. (7. madde)

GİZLİ AMAÇ: Anadolu’nun diğer yerlerini de işgal edebilmek için uygun koşulları oluşturmak ve dayanak sağlamak. 24. MADDE: Altı vilayette (Erzurum, Van, Diyarbakır, Elazığ, Sivas, Bitlis) bir karışıklık çıkması halinde,itilaf devletleri,bu vilayetlerden herhangi bir kısmını işgal edebilecekler. (24. madde)

GİZLİ AMAÇ: Doğu Anadolu’da bir Ermeni Devleti kurmak.

İŞGALLER: Ateşkes Antlaşması savaşı bitiren geçici bir antlaşmadır. Asıl durum barış antlaşması imzalandıktan sonra ve hükümetler tarafından onaylanmasına rağmen itilaf devletleri barış antlaşmasını beklemeden Osmanlı topraklarını işgal etmeye başladılar. Mondros’tan sona işgal edilen yerler şöyledir:

İNGİLİZLER Musul, Antep, Urfa, Maraş (Dana sonra bu üç şehri yaptıkları bir antlaşma ile Fransızlara bıraktılar) Ayrıca Afyon, Eskişehir, İzmit, Samsun, Merzifon ve Batum’a asker çıkardılar.MONDROSTAN SONRA İLK İŞGAL EDİLEN YER: MUSUL/ 3 KASIM 1918
FRANSIZLAR Adana ve çevresini
İTALYANLAR Antalya ve Konya
YUNANLILAR İzmir ve çevresini
ERMENİLER Kars ve Sarıkamış çevresini
GÜRCÜLER Batum ve çevresini

Wilson Prensipleri (İlkeleri)

ABD Başkanı Wilson Birinci Dünya Savaşından sonra 8 Ocak 1918’de bazı ilkeler yayımladı. 14 maddeden oluşan bu ilkelerde; gizli antlaşmalar yapılmamasını, antlaşmaların açık ve şeffaf olmasını, yenen devletlerin yenilen devletlerden toprak almamasını, milletlerin çoğunluk olduğu yerlerde kendilerine bağımsızlık tanınmasını, Türklerin çoğunlukta olduğu yerlerden hâkimiyetin onlara ait olmasını ve Boğazların tüm milletlere açık olmasını istedi. Wilson İlkelerinde yer alan “Yenen devletler yenilen devletlerden toprak almayacaktır” maddesi savaşın bitişini hızlandırmıştır.

PARİS BARIŞ KONFERANSI

(18 OCAK 1919)

Toplanma Amacı: Birinci Dünya Savaşı sonunda yenen devletlerle yenilen devletler arasında yapılacak barış antlaşmalarının şartlarını belirlemek.

Konferansın İki Önemli Gündem Maddesi:

1- Savaş sonrası Avrupa haritasını yeniden çizmek.

2- Osmanlı topraklarının paylaşım planını yeniden yapmak. [İtilaf Devletleri Birinci Dünya Savaşı öncesinde zaten Osmanlıyı gizli anlaşmalarla paylaşmışlardı. Ama kendisine Boğazlar ve İstanbul verilen Rusya’nın 1917’de Bolşevik ihtilali sonrasında savaştan çekilmesi İtilaf Devletlerinin yeni bir paylaşım planı yapmasını gerektirdi.]

 

Katılan Ülkesi sayısı: 32

Başkanlık Eden Ülkeler: ABD, Fransa ve İngiltere

İtilaf devletleri, Paris Barış Konferansında, ABD Başkanı Wilson tarafından belirlenen ilkelere ters düşmemek ve sömürge düzenini devam ettirmek üzere MANDA VE HİMAYECİLİK adı verilen yeni bir sistem ortaya koydular.

MANDA VE HİMAYECİLİK: Kendisini idare edemeyecek kadar zayıf ve güçsüz ülkelerin güçlü devletler tarafından yönetilmesi sistemi İZMİR’İN İŞGALİ (15 Mayıs 1919)

Birinci Dünya Savaşından önce Batı Anadolu bölgesi İtalya’ya vaat edilmişti. Ama İngiltere burada güçlü İtalya yerine kolaylıkla yönlendirebileceği bir Yunanistan’ın olmasını çıkarlarına uygun buldu. Paris Barış Konferansında bu yüzden İzmir’i Yunanlıların işgal edilmesine karar verildi. Bu durum İtilaf devletleri arasında görüş ayrılığı bulunduğunu göstermektedir.

Yunanlılar İtilaf Devletlerinin donanmasının da desteği ile 15 Mayıs 1919’da İzmir’i işgal ettiler. İşgal ettikleri yerlerde katliama giriştiler. İzmir’in işgali Anadolu’da geniş yankı buldu.

admin

Yazımızda eksiğimiz olduğunu düşünüyorsanız yorum yazarak bildiriniz.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir