Geçmişten Günümüze Yerleşme konu özeti 6. sınıf sosyal

Geçmişten Günümüze Yerleşme

TARİH ÇAĞLARI:

hz isanin dogumu

İsa’nın doğumu 0 (sıfır) olarak adlandırılır. Bu tarihten önceki döneme Milattan Önce (M.Ö.), sonraki döneme ise Milattan Sonra (M.S.) denir.

100 yıldan oluşan zaman dilimine yüzyıl denir. Tarihi daha kolay inceleyebilmek için yüzyıllara ayrılmıştır. Tarih yazı ile başlar. Bu yüzden yazının icadından önceki döneme TARİH ÖNCESİ DÖNEMLER sonraki döneme ise TARİH SONRASI DÖNEMLER denir. Tarih dönemlerinde İnsanları etkileyen sosyal ve ekonomik olayların başlangıç ve bitiş tarihleri arasındaki zamana ÇAĞ denir.

tarih öncesi ve tarih devirleri

 

 

Mağara ve Kulübede Yerleşme:

İlkçağda insanlar tarım yapmayı bilmediklerinden avcılık ve toplayıcılıkla geçiniyorlardı. Göçebeydiler. Genelde nehir kenarındaki yerlerde; ağaç kovuklarında ve mağaralarda, yuvarlak biçimli kulübelerde dağınık şekilde yaşıyorlardı.Buraları tercih etmelerinin nedeni iklim koşullarının uygunluğu,su kaynaklarının çokluğu, meyvelerin bolluğu ve av hayvanlarının çokluğu ve barınak yapacak malzemelerin çokluğuydu. BU YÜZDEN İLK UYGARLIKLAR AKARSU KENARLARINDAKİ VERİMLİ TOPRAKLARDA kurulmuştur. Bu kulübeleri avladıkları hayvanların derisinden, dallardan ve çamurdan yapıyorlardı. Yaşadıkları mağaraların duvarlarına resimler yaptılar. Bu döneme ait en ünlü yerleşme Antalya-Karain mağarasıdır.

Çatalhöyük’te Yerleşme:

İnsanlar bir süre sonra ateşi buldular. Pişirerek çanak ve çömlek yaptılar. Tarım yapmayı öğrendiler. Hayvanları evcilleştirmeyi öğrendiler. Hayvanları tarla sürmede,

ulaşımda, taşımacılık da kullandılar. Böylece dokumacılık faaliyetleri başladı. Altın, bakır, demir madenini işlediler. Aletler yaptılar. Ürettiklerini satmaya başladılar. Böylece ticaret faaliyetleri başladı. Tüm bunların sonucu olarak göçebe yaşamı terk edip yerleşik ve toplu yaşama geçtiler. Köyler kurdular. Anadolu’da bu döneme ait en önemli yerleşme Konya Çatalhöyük’tür. Diğer yerleşim yerleri ise KONYA-Çatalhöyük, BURDUR-Hacılar ve Çorum-Alacahöyük’tür.

ÇATALHÖYÜK: Konya’nın Çumra ilçesi yakınlarındadır. Günümüzden 9000 yıl önce kurulmuştur. Dünyanın en eski yerleşim yerlerinden biridir. İlk ev mimarisi ve kutsal yapıları ile Tarih öncesi döneme ışık tutan önemli bir merkezdir. Dünyada yemek kültürünün ilk başladığı, ateşin kullanıldığı, tarımın yapıldığı ve yerleşik yaşama geçildiği merkez olarak tanınır. Bu köylerdeki evler tarlalara yakın, birbirine bitişik üstten, üstten girişli kerpiç evlerdi. Bunun nedeni vahşi hayvan saldırılarından korunmaktı. Sosyal yaşam damlarda geçiyordu.

Truva’da Yerleşme:

M.Ö. 3000-2000 yılları arasında artık büyük şehirler kurulmaya başlandı. Bu şehirler önemli ticaret yolları üzerine kuruluyordu. Ticaretle zenginleşen şehirliler, şehirlerine tiyatrolar, tapınaklar, çeşmeler ve kitaplıklarla süslüyorlardı. Bu dönemde insanlar avlulu geniş evlerde oturuyorlardı. Dışarıdan gelecek saldırılar için şehrin etrafı kalın bir surla çevriliydi. Bu dönemdeki en önemli yerleşmeler ÇANAKKALE TRUVA ve AYDIN-Söke yakınlarındaki PİRENE’ydi

KARŞILAŞTIRALIM
İlkçağlarda yerleşim Yeri seçerken Günümüzde yerleşim yeri seçerken
Su kaynakları Eğitim
Tarım Sağlık
Meyve bolluğu Ulaşım
Korunma İş olanakları
İklimin uygunluğu İklim
Ev için malzeme bolluğu Yer şekilleri
Av hayvanlarının çokluğu Tarım

19. ve 21. Yüzyılda Yerleşme:

Zamanla şehirlerin bir araya gelmesi ile devletler kuruldu. Şehirlerde yöneticiler ve tüccarlar yaşıyordu. Çiftçiler ise köylerde yaşamaya devam ediyordu. Avrupa’da 19. yüzyılda başlayan Sanayi İnkılabı hızlı değişime neden oldu. Fabrikalar açıldı. İşgücüne ihtiyaç duyuldu. İnsanlar şehirlere göç etmeye başladı. Şehirlerdeki tek ve iki katlı konutla yetmeyince çok katlı konutlar yapılmaya başlandı. Ayrıca gecekondular yapıldı. Günümüzde insanlar alışveriş merkezleri, gökdelenler ve parklarla şehirlerini güzelleştirmeye çalışıyorlar.

UYGARLIKLARIN BEŞİĞİ

anadolu ve mezopotamya uygarlıklari

Türkiye, uygarlıkların kesiştiği bir yerde bulunmaktadır. Bu uygarlıklar Anadolu’da yaşayan Hititler, Frigler, Lidyalılar, İyonlar ve Urartular; Mezopotamya’da yaşayan Sümer, Babil ve Asurlulardır. Şimdi bu uygarlıkların özellikleri görelim.

MEZOPOTAMYA UYGARLIKLARI

Kazanım:

Anadolu ve Mezopotamya’da yaşamış ilk uygarlıkların yerleşme ve ekonomik faaliyetleri ile siyasal ve sosyal yapıları arasındaki etkileşimi fark eder.

İlkçağ’da Fırat ve Dicle nehirleri arasın kalan bölgeye “iki nehir arası” anlamında Mezopotamya adı verilmiştir. İkliminin uygun, topraklarını verimli, nehirlerinden sulamada yararlanılabilmesi, göç yolları üzerinde yer alması ve ticaret merkezi olması nedeniyle tarihte pek çok uygarlık kurulmuştur. Buna rağmen bölgede taş bulunmaması, eserlerin kerpiçten ve tuğladan yapılması, bolca istilalar nedeniyle günümüze fazla eser ulaşmamıştır.

MEZOPOTAMYA UYGARLIKLARI:

1-Sümerler

  • “Site” adı verilen şehir devletleri şeklinde yaşamışlardır. Bu siteleri “Patesi” veya “Ensi” denilen krallar yönetmişlerdir. Ur, Uruk, Sus ve Lagaş bu site devletlerinin adlarıdır. Siteler halinde yönetilmeleri siyasi birliği sağlayamadıklarını gösterir.
  • Sümre kralları hep BAŞKRAL, hem BAŞRAHİP, hem BAŞYARGIÇ hem de BAŞKOMUTAN idi.
  • Sümerler, geçimlerini tarım, hayvancılık ve ticaretle sağlıyorlardı.
  • Sümerleri dünya uygarlık tarihine en büyü katkıları YAZIYI bulmuş olmalarıdır. Yazıyı bulmalarında ihtiyaçlar etkili olmuştur. Ürünleri kaydedebilmek için yazıyı icat etmişlerdi.
  • Sümerler aynı zamanda tekerliği de icat etmişlerdir.
  • Bölgede taş çok az olduğu için taşı Anadolu’dan temin ediyorlardı ve sadece evlerinin temelini taştan yapıyorlardı. Duvarları ise kilde yapıyorlardı. Yazı tabletleri de kilden yapıldığı için kil çok değerliydi.
  • Lagaş sitesi kralı Urugakina, “ilk yazılı kanunları” hazırlamıştır. Urugakina Kanunları fidye esasına dayanıyordu ve insancıldı.
  • Sümerler, edebi eserlerini yazıya geçirmişlerdir. Gılgamış Destanı, Tufan Efsanesi ve Yaratılış Destanı bunlara örnek gösterilebilir.
  • Sümerlerde sosyal sınıf farkları vardı, halk köle ve hür olarak ikiye ayrılırdı.
  • Çok tanrılı bir inanışa sahip olan Sümerler tanrıları için ZİGGURAT adı verilen yedi katlı tapınaklar inşa etmişlerdir. Bu tapınakların alt katı depo, orta katı tapınak ve okul ve en üst katı da gözlemevi olarak kullanılmıştır. Astronomi biliminde ileri gitmişlerdir. Zigguratlardaki gözlemevi sayesinde ay yılı esasına dayanan takvimi bulmuşlardır. Güneş sistemindeki 5 gezegeni keşfetmişlerdir.
  • Sümerler, dört işlemi, dairenin iç açılarının 360 derece olduğunu bulmuşlardır. Ölümden sonra yaşama inanmayan Sümerler mezarlarına ölüleri bir şey koymadan gömerlerdi.

2-Babilliler

  • M.Ö. 2000’li yıllarda Mezopotamya’ya hakim olmuşlardır.
  • Devletin merkezi Babil’dir.
  • Babillilerin temel geçim kaynaları tarım, hayvancılık ve ticaretti.
  • Ülkenin en ünlü kralı HAMMURABİ’dir. Kendisi Sümer yasalarını düzenleyerek (iki toplum arasındaki etkileşimin kanıtı) sert ve kapsamlı bir hale getirmiş ve tarihinin bilinen ilk anayasası olan HAMMURABİ kanunlarını hazırlamıştır. Bir taşa kazınan ve 282 maddeden oluşan bu yasalar herkesin görmesi için şehir merkezine dikilen bu yasalar oldukça sert olup göze göz, kana kan ve dişe diş esasına dayanır. Bu kanunlar sayesinde ülkede adalet ve güven sağlanmıştır
  • Zigguratların Babillilerde de görülmesi iki toplum arasında etkileşim olduğunu gösterir.
  • Babillerde sosyal sınıf farkları vardı, halk köle ve hür olarak ikiye ayrılırdı.
  • Mimaride ileri giden Babilliler Babil’in Asma Bahçeleri’ni ve ay ve güneşi gözlemek için Babil Kulesi’ni yapmışlardır.

3-Asurlular

  • M.Ö. 2200’lerde yukarı Mezopatamyada kurulmuşlardır. Başkentleri Ninova’dır.
  • Asurlular tarım, hayvancılık ve ticaretle geçimlerini sağlıyorlardı. Özellikle ticaretle geçimlerini temin eden Asurlular “Karum” adı verilen Pazar yerleri kurmuşlardır. Eşe kervanları ile Anadolu’daki Hititlerle Kaniş adı verilen yerlerde ticaret yapmışlardı. Yaptıkları ticari antlaşmalar ile yazıyı Hititlere de öğretmişler böylece Anadolu’nun Tarih çağlarına geçmelerini sağlamışlardır. Kayseri Kültepe’deki Asur tabletleri bu döneme ait önemli belgelerdir. Bu belgelerde ticari kayıtlar vardır. Ayrıca kervanların mühürlendiği ve şahitler huzurunda açıldığı silindir mühürleri de Anadolulu tüccarlara öğretmişlerdi.
  • Tarihte bilinen ilk kütüphane de Asurlular tarafından kurulmuştur: Asurbapinal Kütüphanesi.
  • Çömlekçi çarkı kullanan Asurlular bu sayede hızlı ve seri kap kacak üretebiliyorlardı.

ANADOLU UYGARLIKLARI

Tarih Boyunca Anadolu’nun Yerleşim Yeri Olarak Seçilmesinin Nedenleri:

  • 1-Ilıman bir iklime sahip olması
  • 2-Tarım yapılabilecek verimli toprakları olması
  • 3-Bol su kaynaklarına sahip olması
  • 4-Önemli kara ve deniz ticaret yolları üzerine yer alması.
  • 5-Coğrafi şartlarının savunma ve güvenlik açısından uygun olması
  • 6-Yer altı ve Yerüstü kaynaklarının zengin olması

Tarih Öncesi’nde Anadolu’daki Yerleşim Yerleri:

A-Yontma Taş Devri:

  • Antalya’da; Karain, Beldibi, Belbaşı mağaraları.
  • Antakya’da; Mağaracık

B-Cilalı Taş Devri:

  • Konya’da; Çatalhöyük
  • Diyarbakır’da; Çayönü
  • Burdur’da; Hacılar

C-Maden Devri:

  • Çanakkale’de; Truva
  • Yozgat’ta; Alişar
  • Çorum’da; Alacahöyük

Anadolu Uygarlıkları şunlardır:

1-Hititler

  • – Kızılırmak yayı çevresinde Hattuşaş (Boğazköy) merkez olmak üzere kurulmuşlardır.
  • – Devletin başında aynı zamanda başkomutan, başyargıç ve başrahip yetkilerine sahip bir kral bulunurdu.
  • – Kraldan sonra en yetkili kişi TAVANANNA adı verilen kraliçeydi. Tavananna kral olmadığı zaman onun yerine bakar ve Pankuş meclisine başkanlık ederdi.
  • – Devlet yönetiminde asillerden oluşan PANKUŞ adı verilen bir meclis yetkiliydi. Bu meclisin kral ve kraliçeyi bile yargılama yetkisi vardı.
  • – Hitit kralları Tanrılara hesap vermek amacıyla ANAL adı verilen yıllıklar yazdırmışlardır. Anallarda her şey olduğu gibi yazıldığı için tarafsız tarih yazıcılığının başlangıcı sayılır.
  • – Hititleri dini çok Tanrılıydı. Kendi tanrılarından başka ülkelerin Tanrılarını da kutsal saydıkları için Hititlerin ülkesine BİN TANRI İLİ adı verilmiştir.
  • – Hititlerin temel geçim kaynaları, tarım, hayancılık ve madencilikti.
  • – Hititler Mezopotamya uygarlıklarından öğrendikleri çivi ve hiyegrolif yazısını kullanmışlardır.
  • – Babil ve Asur kanunlarını geliştirerek fidye esasına dayanan hukuk kuralları yapmışlardır.
  • – Hititler, Suriye’nin egemenliği için Mısırlılarla savaşmışlar (Kadeş Savaşı) bu savaş sonucunda imzalanan Kadeş Anlaşması tarihin bilinen ilk yazılı anlaşmasıdır.
  • – Hititler, Asurlularla ticaret yaparak etkileşmişler ve onlardan çivi yazısını öğrenmişlerdir.

2-Frigler

  • – Hitit varlığının Anadolu’da zayıflaması üzerine Gordion (Polatlı) merkez olmak üzere Sakarya nehrinin kenarında kurulmuşlardır.
  • – Krallarına Midas adı verilir.
  • – Friglerin temel geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır.
  • – Tarıma oldukça önem veren Frigler, hukuk kuralları da buna dayalı olarak hazırlanmış olup saban kırmanın ve öküz kesmenin cezası idamdı.
  • – Tarım dini inançları üzerinde de etkili olmuştur. Friglerin en ünü Tanrıçası bereket tanrıçası Kibele’ydi.
  • – Hayvancılığa bağlı olarak Tapates adı verilen ünlü halı ve kilimleri dokumuşlardır.
  • – Maden işlemeciliğinde ileri giden Frigler, elbiselerini vücutlarında tutmak içim “fibula” adı verilen çengelli iğneyi ve “göbekli hamam tasını” icat etmişlerdir.
  • – Frigler, mobilya işlemeciliğinde de ileri gitmişlerdir.Çivi kullanmadan ahşap masa yapabiliyorlardır. Hatta akpaş oyuncaklar yapmışlardır.
  • – Krallarını TÜMÜLÜS adı verile yığma tepe mezarlara gömmüşlerdir.
  • – Friglere Kimmeler son vermiştir.

3-Lidyalılar

  • – Batı Anadolu’da Gediz ve Menderes ırmakları arasında Frig hâkimiyetinin sona ermesinden sonra kurulmuşlardır.
  • – Başkentleri Sard’tır. (Salihli)
  • – Efes’ten başlayıp Mezopotamya’ya Asur başkenti Sus’a kadar uzanan Kral Yolunu yapmışlardır. Bu yol doğu-batı arasında ticaretin gelişmesini sağlamıştır. Bu yol, Anadolu ve Mezopotamya arasındaki kültürel, ticari ve siyasi etkileşimi hızlandırmıştır.
  • – Lidyalılar, ticareti kolaylaştırmak ve hızlandırmak amacıyla takas usulüne son vererek parayı icat etmişlerdir.
  • – Lidyalıların yaşadıkları coğrafya zengin yer altı ve yerüstü kaynaklara sahip olduğundan madencilik, kuyumculuk, tarım ve hayvancılık yaygın ekonomik faaliyetlerdendir.
  • – Lidyalılar Frigler gibi Tümülüsler, İyonlar gibi saraylar yapmışlardır.
  • – Lidyalılar devamlı ve milli bir ordu yerine paralı askerlerden oluşan bir ordu kurmuşlar
  • bu yüzden kısa sürede yıkılmışlardır. Lidyalılar M.Ö. 546’da Persler son vermiştir.

4-İyonlar

  • – Yunanistan’da yaşayan Akalar ve Dorların istilasından köçarkara Batı Anadolu’da İzmir ve çevresine gelmişler burada şehir devletleri kurmuşlardır.
  • – Milet, Efes, Foça gibi 12 şehir devleti kuran İyonlarda siyasi birlik yoktu.
  • – Deniz ticaretinde ileri giden İyonlar Akdeniz, Ege, Marmara Ve Karadeniz’de pek çok ticaret kolonisi kurmuşlardır.
  • – İlkçağ Anadolu uygarlıkları arasında bilim ve sanatın en çok geliştiği uygarlıktır. Özgür düşünce ortamı sonucu Heredot (Tarih), Thales (Matematik), Diyojen (Felsefe9, Hipokrat (Tıp) ve Pisagor (Matematik), Homeros (Edebiyat) gibi pek çok düşünür burada yaşamıştır. İyonlarda özgür düşüncenin gelişmesini sağlayan nedenler şunlardır:
  • a) Dinsel baskının olmamas
  • b) Şehir devletlerinde siyasi baskının olmaması
  • c) Deniz ticareti sayesinde ekonomik gücün yüksek olması
  • d) Ticaret yollarını biti noktasında yer almaları.

– İyonlara Persler son vermiştir.

5-Urartular

  • – Van gölü ve çevresinde kurulmuşlardır.
  • – Başkenti Tuşpa (Van)dır.
  • – Madencilik, kaya oymacılığı ve süsleme sanatında ileri gitmişlerdir. Bakır, demir, altın ve gümüş madenlerini işlemişler. Yaptıkları desen ve motifleri ile dikkat çeken madeni eşyaları komşularına satmışlardır. Fildiği oymacılığı, mühürcülük ve takı işlemeciliğinde de ileri gitmişlerdir.
  • – Urartulardan kalan eserlerin çoğu günümüze ulaşmıştır. Van kalesi bunlardan birisidir.
  • – Dağlık olan alanlardan sulama yapabilmek için bentler, sulama kanalları, barajlar yapmışlardı. Şamran su kanalı bunlardan birisidir ve günümüzde de kullanılmaktadır.
  • – Urartular askerliğe ve savunmaya önem vermişlerdir. Kaleler ve surlar yapmışlardır. En ünlü Tanrıları savaş tanrısı Haldi’dir.
  • – Ahiret inancı olduğu için mezarlarını ev ve oda şeklinde yapmışlar ve ölüleri eşyaları ile gömmüşlerdir.
  • – Urartular çivi ve hiyegrolif yazısını kullanmışlardır.
  • – Urartulara Medler son vermişlerdir.

admin

Yazımızda eksiğimiz olduğunu düşünüyorsanız yorum yazarak bildiriniz.

Bu yazıya toplam 15 tane yorum yapılmış.

  1. gizemli çocuk dedi ki:

    ı don’t like sosyal bilgiler

  2. melisa dedi ki:

    Proje ödevim için çok yardımcı oldunuz. Çok teşekkür ederim

  3. Mert dedi ki:

    Guzel

  4. jasmine dedi ki:

    thank you

  5. su dedi ki:

    saçma konular….öff ezberle ezberle bitmez.cuma günü yazılım var bide full bu konudan sorumluyuz

  6. anal dedi ki:

    anal yılık demek değilll

  7. DenizD dedi ki:

    ALLAH razı olsunnnnnn

  8. berkin dedi ki:

    çok güzel olmuş

  9. Lucifer dedi ki:

    bu konunun kazanımlarını yazabilir misiniz?

  10. EsraY. dedi ki:

    Çok uzun yaaa

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir